Een paard denkt in 'wij'

Gepubliceerd op: 01-08-2017

In het onderstaande artikel beschrijft Bibi Schreuder haar ervaringen met de systemische wijsheid van paarden voor het werk met opstellingen. Bibi heeft jarenlang ervaring als opsteller en opleider in systemisch werk en is verbonden aan het Hellingerinstituut. Daarnaast levert zij een bijdrage aan de systemische opleiding met paarden bij Bureau Wind van Ruud Knaapen.

Een paard kan alleen maar in "wij" denken, en kent geen "ik", zo leerde ik van Ruud Knaapen, die het systemisch paardencoachen ontwikkelde. Het paard wil dus een "wij" vormen, als je samen met het paard in de bak komt. Alleen, dan wil hij wel weten wat hij aan je heeft.
 
Een paard kent ook geen onderbewuste. Wij mensen stoppen van alles wat we niet prettig vinden, of waar we niet mee overweg kunnen, weg in ons onderbewuste. We denken dan dat het er niet meer is. Maar voor een paard is het er gewoon wel, alleen snapt hij niet dat wij een gedeelte verstoppen. Een paard merkt dan dat je niet volledig bent, of niet congruent bent met dat wat in je onderbewuste terecht gekomen is. Hoe merkt een paard dat? Dat is de vraag, maar kennelijk heeft een paard heel veel "kudde sensoren" waarmee hij aanvoelt hoe de andere delen van de kudde zijn en functioneren.

En zolang het paard deze incongruentie merkt, weet het niet wat het aan je heeft als kudde-onderdeel en kan hij niet met je samenwerken.
Wanneer je de bak in gaat, zal het paard direct laten merken dat het op zoek is naar een volledig iemand als deel van het "wij". Voor een leek is dit meestal niet duidelijk herkenbaar. Het is eerder frustrerend om te merken dat het paard verveeld in de hoek blijft staan als jij probeert contact te maken. Of dat het paard continu in je buik staat te duwen terwijl jij hem ergens naartoe wilt leiden. De begeleider herkent de signalen van het paard en kan naar aanleiding van wat het paard liet zien een voorstel doen. Om bijvoorbeeld op je hurken te gaan zitten. Of om je eigen kracht te erkennen...
Zodra je daar werkelijk aan overgeeft, maakt het paard contact met je, op een manier die zo indringend en puur is... dat gun ik iedereen om mee te maken!
 
Naast de persoonlijke inzichten, heb ik zoveel geleerd van de systemische wijsheid van paarden voor het werk met opstellingen.
Allereerst dat ontbreken van het ik-besef, alleen maar in "wij" kunnen leven: dat is hoe het persoonlijk geweten ons stuurt. In het eerste gedeelte van ons leven zorgt het ervoor dat we continu afstemmen op het systeem om ons heen. Zo leren we, zo communiceren we, zo gaan we relaties aan. Alleen als mens hebben we de levensopdracht gekregen om individu te worden. En dan moeten we dus ook regelmatig ontrouw worden, nee zeggen en leren dat je óók familielid kan blijven terwijl je het anders doet dan je familieleden.
 
Maar nog meer heb ik geleerd van het paard hoe het systeemgeweten werkt: dat ge-weten dat "weet van al". Dat zintuig van het systeem dat er voor zorgt dat het systeem compleet is inclusief alle gebeurde feiten, of we die feiten nou leuk vinden of niet.
Ook in een mensen systeem wordt er onbewust "ge-weten" dat er van alles in het onderbewuste is weggestopt. Zo voelt een kind aan dat er een familiegeheim is, terwijl er nooit over gesproken wordt. Dat systeem-geweten huurt gedrag in dat het weggestopte weer laat "her-inneren".

Opeens ging ik inzien hoe het "lastige gedrag" van een kind bijvoorbeeld, een verwoede poging van het systeemgeweten is om de last van opa weer een volwaardige plek in de geschiedenis te geven. Of hoe het gedrag van de werknemers van een onderneming, die lui genoemd werden, in dienst genomen is door het systeem-geweten om de bedrijfsongevallen een openlijke plek te geven in de bedrijfsgeschiedenis. Het gedrag van mensen -in dienst van het systeemgeweten- is net zo irritant als dat paard dat maar in je buik staat te duwen, terwijl jij vooruit wil. Maar net als het paard, dat alleen met jou kan samenwerken wanneer jij er volledig en in volledigheid bent, kan het systeem ook alleen maar (samen)werken wanneer het volledig mag zijn. Net als een paard is het systeem-geweten zonder oordelen op zoek naar volledigheid, of het nou goed of slecht is, pijnlijk of onbegrijpelijk: dat wat gebeurd is hoort erbij.

Omdat wij mensen het zo moeilijk vinden om het slechte, het kwaad, het pijnlijke er ook bij te laten horen, zijn we snel geneigd om het milder te maken, er verzachtende omstandigheden bij te halen, of naast het kwaad ook de liefde te benadrukken.  Het systeemgeweten "pikt dat niet", en zal meer gedrag of symptomen inhuren om de pure feiten een plek te laten krijgen. En hierin is een sessie met paarden voor opstellers zo enorm leerzaam: een paard heeft ook niets aan "verzachtende omstandigheden", (want als je oordeelloos bent hoeft er niets verzacht te worden!) en zal hier op reageren met uit contact gaan.
Een paard leert de opsteller om meedogenloos te zijn: puur, direct en helder.
 
Bibi Schreuder.